އިންޑަސް ކޭޗްމަންޓް ސަރަޙައްދަށް ފެނުގެ ދަތިކަމެއް ކުރިމަތިވަމުންދާ ކަމަށާއި، ކޯރުގެ އޮހުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ ކޯރުގެ މަތީ ހިސާބުތަކުގައި ކުރެވޭ ކަންތައްތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ކަމެއް ކަމަށް ބުނެ ޕާކިސްތާނުން ފަހަކަށް އައިސް ކުރަމުންދާ ދަޢުވާތަކަކީ، ޕާކިސްތާނުގެ އަމިއްލަ ހައިޑްރޮލޮޖިކަލް ޑޭޓާއާއި، ރެޒަވޯއާ ރެކޯޑްތަކާއި، އަދި އޮޕަރޭޝަނަލް ޙަޤީޤަތްތަކަށް ބަލާއިރު އެއްވެސް ބުރަދަނެއް ހުރި ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. މި ހެކިތަކަށް ފުންކޮށް ބަލާލުމުން ފެންނަނީ މުޅިން ތަފާތު މަންޒަރެކެވެ. އެއީ ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި ފެން މަދުވުމުގެ ބަދަލުގައި، ގިނަ އަދަދަކަށް ފެން ލިބުމާއި، ކޯރުގެ ތިރީ ބައިން ބޭކާރުވެގެންދާ ފެން ގިނަވުމާއި، އަދި ފެން މެނޭޖްކުރުމުގައި ހުރި ޒަމާންވީ އޮނިގަނޑުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެވެ.

2025 ވަނަ އަހަރުގެ ހައިޑްރޮލޮޖިކަލް ތަފާސްހިސާބުތައް

2025 ވަނަ އަހަރުގެ ހައިޑްރޮލޮޖިކަލް ސައިކަލްގައި އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ، ޚަރީފް މޫސުމުގައި (އޭޕްރީލް އިން ސެޕްޓެމްބަރަށް) ފެން ލިބެން ހުރި މިންވަރު އިތުރުވުމެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ އިންޑަސް ރިވަރ ސިސްޓަމް އޮތޯރިޓީ (IRSA) ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، 2025 ގެ ޚަރީފް މޫސުމަށް ލަފާކުރި 104 މިލިއަން އޭކަރ ފީޓް (MAF) އަށްވުރެ ގާތްގަނޑަކަށް 18 އިންސައްތަ އިތުރަށް، އެބަހީ 122.36 MAF ފެން ކޯރަށް އޮހިފައިވެއެވެ.

މުޅި ސަރަޙައްދަށް ބޯކޮށް ވާރޭ ވެހުމުގެ ސަބަބުން ދަނޑުވެރިކަމަށް ބޭނުންވާ ފެނުގެ މިންވަރު މަދުވެ، ޕްރޮވިންސްތަކަށް ފެން ބެހުމުގައި އޮތް ފިއްތުންތައް ކުޑަވިއެވެ. މިފަދަ ޙާލަތްތަކަކީ ފެނުގެ ދަތިކަން އިންތިހާއަށް އޮތް ކަމަށް ނުވަތަ ގަސްދުގައި ފެން މަދުކުރާ ކަމަށް ބުނާ ބުނުންތަކާ މުޅިން ޚިލާފު ކަންކަމެވެ.

ކަނޑަށް ފެން ބޭކާރުވުމުގެ މައްސަލަ

ފެން މަދުކަމަށް ބުނާ ވާހަކައާ ދެކޮޅަށް ހުރި އެންމެ ވަރުގަދަ ހެއްކަކީ، ކޯރުގެ ތިރީ ބައިން ކޮޓްރީ ހުރަސްކޮށް އަރަބި ކަނޑަށް އޮހިގެންދިޔަ ފެނުގެ އާދަޔާޚިލާފު މިންވަރެވެ.

• ޚަރީފް 2025 މޫސުން: ކޮޓްރީގެ ތިރިން ބޭކާރުވި ފެނުގެ މިންވަރު 30.848 MAF އަށް އަރައެވެ. މިއީ ފާއިތުވި ފަސް އަހަރުގެ އެވްރެޖް ކަމަށްވާ 18.034 MAF އަށްވުރެ ގާތްގަނޑަކަށް 71 އިންސައްތަ އިތުރު މިންވަރެކެވެ.

• ރަބީޢު 2025 މޫސުން: ފެން އޮހޭ މިންވަރު މަދު މި މޫސުމުގައިވެސް (އޮކްޓޯބަރ އިން މާރޗަށް) ގިނަ އަދަދެއްގެ ފެން (ގާތްގަނޑަކަށް 3.6 MAF) ކަނޑަށް ބޭކާރުވެފައިވެއެވެ.

ކޯރުގެ މަތީ ހިސާބުތަކުން ހުރަސްއެޅުމުގެ ސަބަބުން މި ސަރަޙައްދަށް ފެނުގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެފައިވާނަމަ، މިހާ ގިނަ އަދަދެއްގެ ފެން ބޭނުންނުކުރެވި ކަނޑަށް ދޫކޮށްލެވިފައެއް ނުއޮތީހެވެ. މި ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދޭހަވަނީ، ކޯރުގެ ތިރީ ބައިގައި ފެން ރައްކާކުރާނެ ވަސީލަތްތަކާއި، ފެންބޮޑުވުން ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި، އަދި ފެން ބެހުމުގެ ނިޒާމުގައި ހުރި މައްސަލަތަކެވެ.

ރެޒަވޯއާތަކުގެ ޙާލަތާއި ކުރިއަށް އޮތް މޫސުމުގެ ލަފާކުރުންތައް

މި މުއްދަތުގައި ރެޒަވޯއާތަކުގެ ޙާލަތަށް ބަލާއިރުވެސް، ފެނުގެ ދަތިކަން ދެމިއޮތް ކަމަށް ބުނާ ދަޢުވާތައް ބާތިލުވެއެވެ.

ޚަރީފް މޫސުން ފެށުނުއިރު ފެން ރައްކާކުރެވިފައި ހުރި މިންވަރު ދަށެވެ. މިއީ ރެޒަވޯއާތަކަކީ ފެން ގިނަ ދުވަހަށް ރައްކާކުރެވޭ ގޮތަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ ތަންތަނަށް ނުވާނަމަ އާންމުކޮށް ދިމާވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ކޯރަށް އޮހުނު ފެން އިތުރުވުމާއި ފެންބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ރެޒަވޯއާތައް ވަނީ ވަރަށް އަވަހަށް ފުރިފައެވެ. ސެޕްޓެމްބަރު 2025 އާ ހަމައަށް އައިއިރު، ރެޒަވޯއާތަކުގެ 99 އިންސައްތަ ވަނީ ފުރިފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން 2025-26 ގެ ރަބީޢު މޫސުމަށް ފެން ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެގެންދިޔައެވެ.

2026 ގެ ޚަރީފް މޫސުމުގެ ކުރިމަގުވެސް ފެންނަނީ ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތަކަށެވެ. 2026 ގެ ޚަރީފް މޫސުމުގައި ކޯރަށް ގާތްގަނޑަކަށް 103.3 MAF ފެން އޮހޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، ކުރީ އަހަރުން ބާކީވެފައި ހުރި 2.3 MAF ފެނާއެކު (މިއީ ކުރީ އަހަރާއި ދިގު މުއްދަތުގެ އެވްރެޖަށްވުރެ މަތީ މިންވަރެކެވެ)، މި ސަރަޙައްދު އާ ސައިކަލަކާ ކުރިމަތިލަނީ ފެނުގެ ދަތިކަމެއްގެ ތެރެއަކުން ނޫނެވެ.

ގުދުރަތީ ބަދަލުތަކާއި "ރަން-އޮފް-ދަ-ރިވަރ" މަޝްރޫޢުތައް

ޗެނާބް ކޯރުގެ އޮހުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ ކޯރުގެ މަތީ ސަރަހައްދުން ކުރާ މަކަރުވެރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެއްކުމަށް ޕާކިސްތާނުން ފަހަކަށް އައިސް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކުގައި، ހައިޑްރޮލޮޖިކަލް ހަގީގަތްތަކާއި "ރަން-އޮފް-ދަ-ރިވަރ" ހައިޑްރޯޕަވަރ މަޝްރޫއުތަކުގައި އަމަލުކުރާ އުސޫލުތަކަށް ވަނީ ދީފައެވެ.

ތިރީ ސަރަހައްދުތަކަށް ކޯރުގެ ފެން އޮހޭ މިންވަރަށް ހިމާލިޔާ ފަރުބަދަތަކުގެ ސުނޯ ވިރޭ މިންވަރާއި މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ އަސަރު ސީދާގޮތުން ފޯރައެވެ. ފިނި މޫސުމުގައި ސުނޯ ފައިބާ މިންވަރަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި، ސުނޯ ވިރުން ލަސްވުން ނުވަތަ ބަހާރު މޫސުމުގެ ފިނިހޫނުމިން ދަށްވުމަކީ އަހަރުގެ ކުރީކޮޅu ކޯރުގެ ފެންގަނޑu ދަށްވުމަށް މެދުވެރިވާ ގުދުރަތީ ސަބަބުތަކެވެ. މިއީ ހިމާލިޔާގެ ކޯރުތަކުގައި އާންމުކޮށް ހިނގާ ކަންކަމަށް ވާއިރު، މިއީ ގަސްދުގައި ފެން ހިފެހެއްޓުން ކަމަށް މާނައެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.

ބަގްލިހާރު ހައިޑްރޯއިލެކްޓްރިކް ޕްރޮޖެކްޓް ފަދަ މަޝްރޫއުތައް ހިންގާ ގޮތާ މެދު ވެސް ތަކުރާރުކޮށް ވަނީ ނުބައި މައުލޫމާތު ފަތުރާފައެވެ. މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކުގައި ރެޒަވޯޔަރު ބަލަހައްޓަނީ ކޯރުގެ ފެންގަނޑުގައި ހުންނަ ކުނިބުނި (ސެޑިމެންޓް) ސާފުކުރުމަށާއި، މަރާމާތަށާއި، ކަރަންޓު އުފެއްދުން އެންމެ ފުރިހަމަ ކުރުމަށާއި، ފަންނީ ރައްކާތެރިކަމަށާއި ފެންބޮޑުވުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލުތަކުގެ ދަށުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް ގިނަ އަދަދަކަށް ކުނިބުނި ހުންނަ ހިމާލިޔާގެ ކޯރުތަކުގައި ސެޑިމެންޓް މެނޭޖްމަންޓަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، ސާފުކުރުމުގެ ނުވަތަ މަރާމާތުގެ މަސައްކަތްތަކަށްޓަކައި ފެން ދޫކުރާ މިންވަރަށް ގެންނަ ވަގުތީ ބަދަލުތަކަކީ މިފަދަ މަޝްރޫއުތައް ހިންގުމުގައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ.

ބަގްލިހާރު މަޝްރޫޢުގެ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ކަށަވަރުކަން: ބަގްލިހާރު މަޝްރޫއަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި ފުންކޮށް ދިރާސާކުރެވިފައިވާ މަޝްރޫއެކެވެ. އިންޑަސް ވޯޓާސް ޓްރީޓީގެ ދަށުން މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގެ މާއްދާތަކުގެ ބޭނުން ހިފައި، ޕާކިސްތާނުން އަމިއްލައަށް އެދިގެން "ނިއުޓްރަލް އެކްސްޕާޓް" އެއް ވަނީ އައްޔަންކޮށްފައެވެ. އެ މާހިރު 2007 ވަނަ އަހަރު ނިންމެވި ނިންމެވުމުގައި، މި މަޝްރޫއުގެ ފަރުމާ އާއި ހިންގުމުގެ އުސޫލުތަކަކީ ރަނގަޅު އުސޫލުތަކެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅުއްވައި، ޕާކިސްތާނުން ހުށަހެޅި ގިނަ އިއުތިރާޒުތައް ވަނީ ބާތިލުކުރައްވާފައެވެ. އަދި މި މަޝްރޫއަކީ މުއާހަދާގެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ކުރިއަށްދާ މަޝްރޫއެއްކަން ވަނީ ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ.

ފެން އޮހޭ މިންވަރަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކޯރުގެ ތިރީ ސަރަހައްދުތަކަށް ލިބުނު އެއްވެސް އަމަލީ ގެއްލުމެއް ދެއްކިފައެއް ނުވެއެވެ. މި ތުހުމަތުތައް ބިނާވެފައިވަނީ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގެ ބަދަލުގައި، ވަކިވަކި ހާދިސާތަކާއި މީޑިއގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ކޯރުގެ މަތީ ސަރަހައްދުގައި ހިންގާ މަޝްރޫއުތަކުގެ ސަބަބުން ތިރީ ސަރަހައްދުތަކުގެ ދަނޑުވެރިކަމަށް ނުވަތަ އިގްތިސާދަށް ދާއިމީ ގެއްލުމެއް ލިބޭކަމުގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް މިހާތަނަށް ފެންނާކަށް ނެތެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ސިޔާސީ މަގްސަދެއްގައި ފެން ހިފަހައްޓާ ކަމަށް ކުރާ ތުހުމަތުތަކުގައި ހަގީގީ ދަތިތަކަށް ރިއާޔަތްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ކަރަންޓު އުފެއްދާ ނިޒާމަށް ގަސްދުގައި ބުރޫއެރުވުމަކީ އޭގެ ސަބަބުން އިންޖީނުގެ ހިންގާ ފަރާތަށް އިގްތިސާދީ ބޮޑu ގެއްލުމެއް ލިބި، ޕްލާންޓަށް ދާއިމީ ގެއްލުންތަކެއް ލިބިދާނެ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް، ބަގްލިހާރު ޑޭމް ސާފުކުރުމަށް ހިންގާ އެންމެ ސައިކަލަކުން ވެސް ގާތްގަނޑަކަށް 150 މިލިއަން ޔުނިޓުގެ ކަރަންޓު އުފެއްދުމުގެ ފުރުސަތu ގެއްލި، ބޮޑު އާމްދަނީއެއް އުނިވެއެވެ. މިފަދަ މަސައްކަތްތައް ކުރަނީ ހަމައެކަނި ފަންނީ އަދި މަރާމާތުގެ ބޭނުމަށެވެ. އެހެންކަމުން، އަމިއްލަ އާމްދަނީ އާއި އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށްވާ ގޮތަށް ގަސްދުގައި ބުރޫއަރުވާ ކަމަށް ބުނާ ވާހަކައަކީ ބުއްދި ގަބޫލުކުރަން ދަތުރު ވާހަކައެކެވެ.

މި ހުރިހާ ހެކިތަކަށް ބަލާއިރު، ސާފު ނަތީޖާއެއް ފެންނަން އެބައޮތެވެ. އިންޑަސް ކޯރުގެ ސަރަހައްދަށް ފަހަކަށް އައިސް އުންމީދުކުރި މިންވަރަށް ވުރެ އިތުރަށް ފެން އައިސްފައިވާއިރު، ތިރީ ސަރަހައްދުތަކަށް ބޮޑު ބައެއް ބޭރުވެ، ރެޒަވޯއާރްތައް އަވަހަށް ފުރި، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވެސް ފެން ލިބޭނެ މިންވަރު އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓޭނެ ކަމަށް ދައްކައެވެ. ކޯރުގެ ފެންގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ ގުދުރަތީ ހައިޑްރޮލޮޖިކަލް ނިޒާމުގެ ތެރެއިންނާއި ރެޒަވޯއާރްތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ އާންމu އުސޫލުތަކުގެ ތެރެއިން އަންނަ ބަދަލުތަކެވެ.

މި ސަރަހައްދަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ، ކޯރުގެ މަތީ ސަރަހައްދުތަކުން ފެން ހިފަހައްޓާ ކަމަށް ކުރެވޭ ހަގީގަތެއް ނެތް ތުހުމަތުތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ހައްލuނުކުރެވި ހުރި އޮނިގަނޑުގެ މައްސަލަތަކެވެ.

• ފެން ރައްކާކުރެވޭ މިންވަރު މަދުވުން.

• ކޯރުގެ ފުލުގައި ޗަކަ ޖަމާވުމުގެ މައްސަލަތައް.

• ފެން ބޭނުންކުރުމުގައި ހުރި ނާކާމިޔާބީތައް.

• ފެން ބެލެހެއްޓުމުގެ ނިޒާމުގައި ހުރި ހުރަސްތައް.

އިދާރީ ހިންގުމުގައި ހުރި މިފަދަ އުނިކަންކަން ފޮރުވުމަށްޓަކައި، ގަސްތުގައި ފެން މަދުކުރަނީ ކަމަށް ބުނެ ދައްކާ ވާހަކަތަކުގެ ސަބަބުން، މި ސަރަހައްދަށް ދިގު މުއްދަތުގައި ކުރިމަތިވާނެ ހަގީގީ ގޮންޖެހުންތަކަށް އެއްވެސް ހައްލެއް ނުލިބެއެވެ.